RynerD

Sınıf Öğretmeni Adaylarının Temel Çizim (Desen) Becerilerinin
Gelişimini ve Bunu Etkileyen Etmenlerin Değerlendirilmesi

Kazım ARTUT

Çukurova Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü, Adana.


Özet

Resim eğitimi, bireyin bilgi ve deneyimleri sonucunda gelişen özel bir alandır. Sınıf öğretmeni adayları bu bölüme sanatsal kültür-estetik konusunda son derece kısıtlı bilgi ve de-neyim ile gelirler. Bu araştırmada sınıf öğretmeni adaylarının temel resim çizme becerileri ve bu becerilerinin gelişimini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Araştırma, ön test, son test tek gruplu yarı deneysel modelde desenlenmiştir. Uygula-ma sırasında ortaya çıkabilecek olası sorunlar ve kazanımları belirleyebilmek için nitel araş-tırma tekniklerinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda çalışmanın başında ve sonunda öğrencilere resim çizmeye yönelik düşünceleri sorulmuştur.
Bu araştırmanın örneklemini Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmen-liği Anabilim Dalında okuyan 56 sınıf öğretmen adayı oluşturmaktadır.
Bu araştırmanın amacına uygun olarak, araştırmacı tarafından resimde “oran” ve “kompozisyon” öğelerini vurgulayan, teknik, temel çizim becerilerinin kazandırılmasına yö-nelik örnek bir öğretim programı hazırlanmıştır. Bu öğretim programı araştırmacı tarafından öğretmen adaylarına uygulanmıştır.
Araştırmanın verilerinin bir bölümü öğretmen adaylarının yapmış olduğu Çizim I ve Çizim II çalışmaları, araştırmacı tarafından geliştirilen “oran ölçeği” ve “kompozisyon ölçeği” olarak adlandırılan dereceli (rubric) ölçekler yardımıyla değerlendirilmesi ile elde edilmiştir. Bir diğer veri kaynağını ise araştırmanın başında ve sonunda öğrencilerin resim çizmeye yö-nelik düşüncelerinin sorulmasından elde edilen veriler oluşturmuştur. Elde edilen verilerin analizi sonucunda, öğretmen adaylarının bu çalışmanın başında resim çizmeye yönelik olum-suz düşüncelere sahip oldukları ve kaygı hissettikleri belirlenirken çalışmanın sonunda olum-suz düşüncelerin ve kaygının azaldığı görülmüştür.
Giriş
Sanat eğitimi, her birey için önemli bir gereksinimdir. Eğitim bilimlerinin önemli bir alanı olan resim eğitimi, bireyin bilgi ve deneyimleri sonucunda gelişen özel bir disiplin ala-nıdır. Sınıf öğretmeni adayları bu bölüme sanatsal kültür-estetik konusunda son derece kısıtlı bilgi ve deneyim ile gelirler. Bu nedenle öğretmen adaylarının bu alana ilişkin yanlış, eksik ve ön yargılı bakış açılarının giderilmesi, estetik, görsel duyarlılıklarının geliştirilmesi, onlara, yetilerinin nasıl geliştirebileceklerine ilişkin teknik bilgi ve beceriler kazandırılması hedefle-nir. Adayların, öncelikli olarak temel becerilerinin geliştirilmesinde; görsel algı, eleştirel dü-şünme ve görme becerilerinin kazandırılması önemli bir faktör olarak görülmektedir.
Algıda seçicilik, görme eylemini pekiştirir. Görme ve bakma eylemleri birbirinden farklıdır. Görme, duyuların algılanıp kavrandığı, seçilip ayıklandığı, üzerinde odaklanılan ça-baların bir göstergesidir. Berger (1986, s.10), imgelerin algılama ve değerlendirme biçimleri-nin aynı zamanda görme biçimine de bağlı olduğunu vurgulamaktadır. Desen çizimine temel oluşturan; görmek, eleştirel düşünmek ve tasarım becerisi aynı zamanda yaratıcılığın da vaz-geçilmez bir koşuludur.
Meager (1993, s. 7), öğrendiklerimizin gördüklerimize bağlı olduğunu, daha iyi göre-bilmenin bizi bilgilendirdiğini, tatmin ettiğini, bizi daha iyi yerlere taşıyarak hayatımızı zen-ginleştirdiğini ileri sürmektedir. Çizim, tüm görsel sanatlarda yaratıcı ifadenin bir başlangıcı-dır.
Çizim sürecinde düşünceler biçimlenir, somutlaşır (Brown & Lean, 2004, s.12). Çizim etkinliği, iyi bir gözlem yapmayı gerektirir. Gözlem yapma gözü eğitmenin, görmeyi öğren-menin uygun bir yoludur. Gözlem, algılanan gerçekliğin betimlenmesi için son derece yarar-lı bir etkinliktir. Bunun yanı sıra bu etkinlik, hayal edileni görselleştirmenin ön hazırlığının oluşturulmasında önemli bir rol oynar (Enstice & Peters, 2003, s.20). Nicolaides, çizmeyi öğ-renmenin, doğru görmeyi öğrenmek olduğunu, bir başka deyişle çizmeyi öğrenmenin gözle görünenden daha fazlasını görmek olduğunu ileri sürer (Akt. Edwards, 1979, s. 2-60).
Görsel dünya ve onu anlayışımız nasıl düşündüğümüzün, hareket ettiğimizin ve hisset-tiğimizin temelini oluşturur. Arnheim, duyusal algılamanın hatırlama, düşünme ve öğrenme gibi zihinsel işlemleri de içerdiğini vurgulayarak aklın ve duyguların bütünlüğünü ortaya koymuştur. Buna göre görsel düşünme ve görsel algılama, hayal etme ve çizme sürecini açık-lar (İnceoğlu ve Gürer, 1995, s.32). Her şeyden önce bir nesneyi algılamak demek, o nesnede yeterli ölçüde basit ve kavranabilir biçim bulmak demektir (Genç ve Sipahioğlu, 1990, s.139).
Çoğu insanın çizim yaparken karşılaştığı sorunlar, bizim düşünme biçimimize hük-metme eğiliminde olan mantıksal süreçlerin müdahalesinden kaynaklanır. Nesneleri göründü-ğü gibi algılamak yerine, onları fotoğrafik bir yolla çizmeye odaklanırız ve bunu yapamaya-cağımızı anlarız. İlk sorun algısaldır, şeylere farklı bakmasını öğrenmemiz gerekir. İkinci so-run tekniktir, gözün görmeyi öğrendiği şeyleri, sayfanın üzerinde aynı etkiyle yaratmak. Ye-terli göz-el eşgüdümü ile, çoğu insan çizmeyi öğrenebilir, ama çoğu bu eşgüdümü öğrenme-miştir. Yazmayı öğrenmek gibi, çizmeyi öğrenmek de teknik ve kültürel bir başarıdır, biyolo-jik değildir. (Robinson, 2003, s. 153). Ayrıca, Konig (2006, s.17), çizim işleminin, bir çok at-letik aktivite gibi el, göz ve zihin arasındaki koordinasyon olduğunu ve tüm fiziksel aktivite-lerde olduğu gibi çizim öncesinde rahatlama, el, kol ve parmakların daha yumuşak ve esnek olmasını sağlayan küçük egzersizlerin önemli olduğunu belirtmektedir.
Profesyonel çizim sürecinde genel olarak resmi oluşturan tüm plastik öğeler birlikte düşünülür. Bu alanda yeterli eğitimi olmayanlar için bu öğeleri bir anda gerçekleştirme çaba-ları içine girmek bazı plastik sorunları da beraberinde getirebilmektedir. Çizim işleminde mo-delin ana hatlarının oluşturulmasında kompozisyon ve oran öğeleri büyük önem taşımaktadır. Bu anlamda çizim çalışmasında öncelikli olarak kompozisyon ve oran sorunlarının çözüm-lenmesi gerekmektedir. Bu alanda yeterli eğitimi olmayanların ilk çizim denemelerinde; re-simde kompozisyon ve oran sorunlarının ve bu sorunlara yönelik “resim çizememe” kaygıla-rının ortaya çıkabileceği göz önünde bulundurularak bu sorunların giderilmesinin, resim çiz-me aşamasında, kişide olumlu bir etki bırakabileceği düşünülmektedir. Ulusoy (2003, s. 145), kaygının öğrenmede önemli bir öğe olduğunu, yapılan araştırmaların kaygı ve öğrenme ara-sında çok önemli ilişkiler olduğunu gösterdiğini ve yüksek kaygı düzeyinin öğrenmede bire-yin konuya yoğunlaşmasını engellediğini belirtmektedir.
Ülkemizde, genel olarak sadece yeteneği olanların resim yapabileceği görüşü yaygın-dır. Sınıf öğretmeni adaylarının da bu konuda benzer düşüncelere sahip olduğu söylenebilir. Bu bakış açısına göre, sınıf öğretmeni adayları kendilerini bu alanda yetkin görmediklerini düşünerek resim dersinin anlam ve amacına uygun çaba, duyarlılık ve özen konusunda ilgili olmadıkları görülebilmekte ve bu anlayışın kısmen de olsa gelecekte meslek hayatlarına da olumsuz bir şekilde yansıyabileceği düşünülmektedir. Oysa, ilköğretim programının resim dersine (görsel sanatları eğitimi) ilişkin beklentileri; görsel algı, görsel kültür, estetik, eleştirel düşünce, teknik bilgi ve sanatsal öğrenme becerilerinin kazanımları üzerinedir. Dolayısıyla sınıf öğretmenlerinin kendi eğitimleri sırasında bu becerileri kazanıp, bunları öğretmenlik ya-şantılarına yansıtmaları gerekmektedir. Bu nedenle sınıf öğretmeni adaylarına sanatsal bilgi ve beceriler kazandırmanın yanı sıra, çizime ilişkin belirli teknik bilgiler kazandırıldıktan son-ra, belirli düzeyde resim çizebileceklerini fark etmelerinin önemli olduğu düşünülmektedir.
Belirtilen bu gerekçeler doğrultusunda bu çalışmada sınıf öğretmeni adaylarının temel resim çizme becerileri ve bu becerilerinin gelişimini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Yöntem

Araştırma, ön test - son test tek gruplu yarı deneysel modelde desenlenmişitr. Uygu-lama sırasında ortaya çıkabilecek olası sorunlar ve kazanımları belirleyebilmek için nitel araş-tırma tekniklerinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda çalışmanın başında ve sonunda öğrencilere resim çizmeye yönelik düşünceleri sorulmuştur.
Araştırmanın örneklemini Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalında okuyan 56 sınıf öğretmeni adayı oluşturmaktadır.
Veri Toplama Araçları
a)Çizim I ve II Çalışmaları : Bu çalışma kapsamında öğretmen adaylarından Çizim I ve Çizim II şeklinde iki çizim yapmaları istenmiştir. Öğretmen adaylarından elde edilen bu çizimler Şekil 1 ve Şekil 2’de belirtilen kriterler açısından iki uzman (biri araştırmacı) tarafın-dan ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Her bir kritere ilişkin her bir öğretmen adayına ait puanlar, iki araştırmacının vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak belirlenmiştir.

Şekil 1. Kompozisyon becerisini değerlendirme ölçeği

Kompozisyon Çizim Puanları
0 - 49
(Düşük) 50 - 69 (Orta) 70 - 84 (İyi) 85 - 100 (Çok iyi)
Model ile çalışılacak yüzeyin boyutu arasındaki denge ve uyumu çizgilerle ifade etme becerisi
Kağıdın sağ, sol, alt ve üst köşelerinde bırakılan boşluklar ve bu boşlukların arasına modeli (espas) yerleştirme becerisi.
Modelin konumunun (yatay-dikey) algılanması, modelin boy ve en ilişkisi. Resmin sağ-sol simetrik özelliklerinin kavranması
Şekil 2. Oran-orantı becerisini değerlendirme ölçeği
Oran-Orantı Çizim Puanları
0 - 49
(Düşük) 50 - 69 (Orta) 70 - 84 (İyi) 85 - 100 (Çok iyi)
Modelde bütünlük etkisi. Bütünü oluşturan parçaların (mesafe, boyut, büyüklük, küçüklük, boşluk) birbirleriyle olan ilişkisi.

Görsel algı - dikkat gücü
Modeli oluşturan öğelerin görsel bağlantılarını araştırabilme, organize etme, kavrama ve akıl yürütebilme becerisi.
b)- Görüşme formu: Bu çalışmanın başında araştırmaya katılan öğretmen adaylarının resim çizmeye yönelik düşüncelerini belirlenmek amacıyla bu yönde soruların yer aldığı bir görüşme formuna düşüncelerini yazılı olarak belirtmeleri istenmiştir. Çalışmanın sonunda ise, öğretmen adaylarına resim çizmeye ilişkin düşüncelerinde ne gibi değişiklikler olduğunu be-lirlemeye yönelik soruların yer aldığı görüşme formuna düşüncelerini yazılı olarak belirtmele-ri istenmiştir. Çalışmanın başında ve sonunda uygulanan görüşme formuna nitel araştırma tekniklerinden içerik analizi yapılmıştır.
Öğretim Programı
Bu çalışmanın amacına uygun olarak, araştırmacı tarafından adaylara resimde “oran - orantı” ve “kompozisyon” kavramlarını vurgulayan, teknik, temel çizim becerilerinin kazandı-rılmasına yönelik örnek bir öğretim programı uygulanmıştır. Bu öğretim programı kapsamın-da öğretmen adaylarıyla modelden iki çizim yapmaları istenmiştir. Bu çizimler, araştırmacı tarafından hazırlanan; “Kompozisyon Becerisi”, “Oran-Orantı Becerisi” açısından değerlen-dirmek için şekil 1 ve şekil 2’de verilmiş olan dereceli (rubric) bir ölçek hazırlanmıştır.
Öğretmen adaylarının yapmış olduğu her bir çizim şekil 1 ve şekil 2’de belirtilen kri-terler açısından iki uzman (biri araştırmacı) tarafından ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Her bir öğretmen adayına ait puanlar, iki araştırmacının vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak belirlenmiştir.
Buna göre öğretim programının uygulama basamakları aşağıda verilmiştir.
1- Öğretmen adaylarının resim çizmeye yönelik düşüncelerini belirlemek için onlara bu yönde soruların yer aldığı bir görüşme formu verilmiştir. Bu forma resim çizme konu-sunda ne düşündükleri sorulmuştur.
2- Görüşmeler yapıldıktan sonra bütün öğretmen adaylarıyla çizim için eşit ölçülerde re-sim kağıdı verilmiştir.
3- Öğretmen adaylarına çizmeleri için, göz düzeyinde bir sehpanın üzerine konulan bir “testi ve elma” dan oluşan farklı boyutlardaki iki objeli bir model hazırlanmıştır.
4- Öğretmen adaylarından modelin sadece ana hatlarını (kontur) çizmeleri istenmiştir.
5- Öğretmen adayları çizimlerini tamamladıktan sonra, kağıtlarına isimlerini yazarak a-raştırmacıya teslim etmişlerdir.
6- Birinci resimler teslim edildikten sonra tüm öğretmen adaylarına, herkesin belirli bir düzeye kadar resim çizebileceğine ilişkin örneklerle açıklamalar yapılarak ayrıntılı teknik çizim bilgileri verilmiştir. Bu çerçevede;
• Görme, görsel algı, çizimin aşamasını oluşturan “Kompozisyon ve Oran-Orantı” öğelerini vurgulayan bir eğitim verilmiştir.
• Görme becerisinin gelişmesi için modelden sık sık çizim yapılması, bu amaçla önceden yapılmış bazı çalışmalardan örnekler gösterilmiş-tir.
• Öğretmen adaylarına “Kompozisyon” ve “Oran-Orantı” öğelerine i-lişkin farklı çalışmalardan örnekler verilmiş olup bunların kritiğinin sınıfça yapılmasına olanak sağlanmıştır.
7- Aynı öğretmen adaylarına, aynı ölçülerdeki resim kağıtları dağıtılarak sehpa üzerin-deki modeli, birinci çizimde olduğu gibi kendilerinden bir kez daha ana hatlarını (kon-tur) çizmeleri istenmiştir.
8- Çizimleri tamamlayan öğretmen adaylarına adını soyadını ve resim kağıtlarının üst köşesine “II. Çizim” yazmaları istenerek çizimler toplanmıştır.
9- Öğretmen adaylarının birinci ve ikinci çizimleri ile şekil 1 ve şekil 2’deki değerlen-dirme ölçekleri kendilerine verilerek her iki çizimlerini bu ölçekte yer alan kriterlere göre kendi kendilerini değerlendirmelerine olanak sağlanmıştır.
10- Son olarak öğretmen adaylarının resim yapma konusundaki düşüncelerinde ne gibi değişiklikler olduğunu belirlemek amacıyla bu yönde soruların yer aldığı görüşme formuna düşüncelerini yazmaları istenmiştir.
Tanımlar
Kompozisyon, çizilmesi istenen konunun artistik organizasyonudur (Acton, 1997, s.27).
Oran, çizilmesi düşünülen modelin bölümleri ile bütünü arasındaki anlamlı ilişkilerdir. Mode-lin parçalarını ve bu parçaların bütüne olan ilişkilerinin- boyutlarının doğru gözlenip betim-leme becerisidir (Becer, 1997, s. 68).
Kontur, bir şeklin dış çevresini oluşturan, ana çizgilerdir, bir desenin ana hatlarıdır. Desenin en basit en yalın biçimde ifade etme çabalarıdır (Hazel, 1996, s. 41).
Bulgular ve Yorum
Çalışmada elde edilen bulgular; “çalışma öncesi ve sonrası öğretmen adaylarıyla yapı-lan görüşmelerden elde edilen bulgular ve çizim I ve çizim II’ den elde edilen bulgular” ol-mak üzere iki grupta incelenmiştir:
Çalışma Öncesi ve Sonrası Öğretmen Adayları İle Yapılan Görüşmelerden Elde Edi-len Bulgular
Çalışmanın başında araştırmaya katılan öğretmen adaylarına resim çizmeye ilişkin ne düşündükleri sorulmuştur. Öğretmen adaylarının % 87,5’i resim yapma düşüncesinin kendile-rini kaygılandırdığını belirttikleri görülmüştür. % 12,5’inin ise bu konuda herhangi bir kaygı duymadıklarını belirttikleri görülmüştür. Öğretmen adaylarına resim çizme konusunda kaygı duyma nedenleri sorulduğunda; bu soruya öğretmen adaylarının %30’ u “iyi resim çizemedi-ğini”, %23’ü “iyi resim çizememekten korktuğunu”, %34’ü ise “daha önce iyi bir resim eği-timi almadığını” neden olarak göstermiştir.
Çalışma öncesi yapılan görüşmelerden elde edilen bulgular incelendiğinde genel ola-rak bu araştırmaya katılan öğretmen adaylarının büyük çoğunluğunun (%87,5) resim çizme konusunda korku ve kaygı hissettikleri belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının kaygı ve korku duyma nedenlerine ilişkin bulgular incelendiğinde ise “iyi resim çizememekten korkmak”, “iyi resim çizemiyor olmak” ve “iyi bir resim eğitimi almamış olmak” nedenleri ortaya çıktığı gö-rülmüştür.
Çalışmanın sonunda öğretmen adaylarına resim çizmeye yönelik ne düşündükleri, korku ve kaygılarının devam edip etmediği sorulmuştur. Bu soruya öğretmen adaylarının %16’sı, resim çizmenin hala kendilerini kaygılandırdığını, % 48’ nin kısmen kaygılandırdı-ğını %35’nin ise resim çizmenin kendilerini kaygılandırmadığını belirttikleri görülmüştür.
Çalışma sonunda yapılan görüşmelerden elde edilen bulgular incelendiğinde öğret-men adaylarının resim çizmeye yönelik kaygı ve korkularının da belirgin bir azalma olduğu görülmektedir.

Çizim I ve Çizim II’ den elde edilen bulgular.
Öğretmen adaylarının yapmış olduğu çizimlerin Şekil 1 ve Şekil 2’ de belirtilen kriter-ler doğrultusunda iki uzman resim öğretim elemanı tarafından değerlendirilmesi sonucunda elde edilen puanların aritmetik ortalaması alınarak düşük, orta iyi ve çok iyi biçiminde sınıf-landırılmıştır. Öğretmen adaylarının yapmış olduğu Çizim I’in kompozisyon açısından değer-lendirilmesine yönelik bulgular Tablo 1’ de verilmiştir.

Tablo 1. Çizim I’in Kompozisyon Becerisine İlişkin Bulgular

Kompozisyon I. Çizim Puanları
Düşük Orta İyi Çok iyi
n % n % n % n %
Model ile çalışılacak yüzeyin boyutu arasındaki denge ve uyumu çizgilerle ifade edebilme. 27 48 20 35.7 8 14 1 1.7
Kağıdın sağ, sol, alt ve üst köşelerinde bırakılan boşluk-lar ve bu boşlukların arasına modeli (espas) yerleştire-bilme.

30 53 19 33.9 7 12.5 0 0
Modelin konumunun (yatay-dikey) algılanması, mode-lin boy ve en ilişkisi. Resmin sağ-sol simetrik özellikle-rinin kavranması. 32 57 15 26.7 8 14 1 1.7

Tablo 1 incelendiği zaman öğretmen adaylarının çalışmanın başında yapmış oldukları Çizim I’ de denge ve uyum (öğretmen adaylarının %48’i düşük ), kağıtta bırakılan boşluklar (öğretmen adaylarının %53’ü düşük ) ve konum açısından (öğretmen adaylarının %57’si dü-şük ), başarı düzeylerinin düşük olduğu görülmektedir. Bu bulgu, öğretmen adaylarının resim çizerken kompozisyon becerisi açısından başarılı olmadıkları biçiminde yorumlanabilir.
Öğretmen adaylarının yapmış olduğu Çizim II’nin kompozisyon açısından değerlendirilmesi-ne yönelik bulgular Tablo 2’ de verilmiştir

Tablo 2. Çizim II’in Kompozisyon Becerisine İlişkin Bulgular
Kompozisyon II. Çizim Puanları
Düşük Orta İyi Çok iyi
n % n % n % n %
Model ile çalışılacak yüzeyin boyutu arasındaki denge ve uyumu çizgilerle ifade edebilme. 9 16 26 46.4 18 32 3 5.3
Kağıdın sağ, sol, alt ve üst köşelerinde bırakılan boşluk-lar ve bu boşlukların arasına modeli (espas) yerleştire-bilme. 12 21 23 41 19 33.9 2 3.5
Modelin konumunun (yatay-dikey) algılanması, modelin boy ve en ilişkisi. Resmin sağ-sol simetrik özelliklerinin kavranması. 12 21 25 44.6 19 33.9 0 0


Tablo 2’ de verilen bulgular incelendiği zaman öğretmen adaylarının öğretim progra-mının sonunda yapmış oldukları Çizim II’de denge ve uyum (öğretmen adaylarının %46.4’ü orta - %32’si iyi düzeyde başarılı), kağıtta bırakılan boşluklar (öğretmen adaylarının %41’i orta - %33.9’u iyi düzeyde başarılı) ve konum (öğretmen adaylarının %44.6’sı orta - %33.9’u iyi düzeyde başarılı) açısından daha çok orta ve iyi düzeyde başarı elde ettikleri görülmekte-dir.
Öğretmen adaylarının Çizim I ve Çizim II’ye ait kompozisyon becerisine yönelik bulgular birlikte göz önüne alındığı zaman başarı düzeylerinde önemli ölçüde gelişme olduğu görül-mektedir. Bu bulgu uygulanan öğretim programının kompozisyon becerisini geliştirmede etki-li olduğu biçimde yorumlanabilir.
Öğretmen adaylarının yapmış olduğu Çizim I’in oran-orantı açısından değerlendiril-mesine yönelik bulgular Tablo 3’ de verilmiştir.

Tablo 3. Çizim I’in Oran-Orantı Becerisine İlişkin Bulgular

Oran-Orantı I. Çizim Puanları
Düşük Orta İyi Çok iyi
n % n % n % n %
Modelde bütünlük etkisi. Bütünü oluşturan parçala-rın (mesafe, boyut, büyüklük, küçüklük, boşluk) birbirleriyle olan ilişkisi. 26 46.4 19 33.9 10 17.8 2 3.5
Görsel algı - dikkat gücü. 30 53.5 20 35.7 7 12.5 0 0
Modeli oluşturan öğelerin görsel bağlantılarını a-raştırabilme, organize etme, kavrama ve akıl yürü-tebilme becerisi. 29 51.7 18 32 8 14 1 1.7

Tablo 3 incelendiği zaman öğretmen adayları çalışmanın başında yapmış oldukları Çi-zim I’ de bütünlük etkisi(öğretmen adaylarının %46.4’ü düşük ), görsel algı (öğretmen aday-larının %53.5’i düşük ), modeli oluşturan öğelere ilişkin beceriler (öğretmen adaylarının %51.7’si düşük ) açısından başarı düzeylerinin düşük olduğu görülmektedir. Bu bulgu, öğ-retmen adaylarının resim çizerken oran-orantı becerisi açısından başarılı olmadıkları biçimin-de yorumlanabilir.
Öğretmen adaylarının yapmış olduğu Çizim I’in oran-orantı açısından değerlendiril-mesine yönelik bulgular Tablo 4’ de verilmiştir.

Tablo 4. Çizim II’nin Oran-Orantı Becerisine İlişkin Bulgular

Oran-Orantı II. Çizim Puanları
Düşük Orta İyi Çok iyi
n % n % n % n %
Modelde bütünlük etkisi. Bütünü oluşturan parçaların (mesafe, boyut, büyüklük, küçüklük, boşluk) birbirle-riyle olan ilişkisi. 9 16 27 48 18 32 2 3.5
Görsel algı - dikkat gücü. 10 17.8 26 46.4 19 34 1 1.7
Modeli oluşturan öğelerin görsel bağlantılarını araş-tırabilme, organize etme, kavrama ve akıl yürütebil-me becerisi. 10 17.8 25 44.6 20 35.7 1 1.7


Tablo 4’ de verilen bulgular incelendiği zaman öğretmen adaylarıyla öğretim progra-mının sonunda yapmış oldukları Çizim II’de bütünlük etkisi (öğretmen adaylarının %48’si orta - %32’si iyi düzeyde başarılı), görsel algı (öğretmen adaylarının %46.4’ orta - %34’ ü iyi düzeyde başarılı), modeli oluşturan öğelere ilişkin (%44.6’ü orta - %5.7’si iyi düzeyde başa-rı), beceriler açısından daha çok orta ve iyi düzeyde başarı elde ettikleri görülmektedir.
Öğretmen adaylarının Çizim I ve Çizim II’ye ait oran-orantı becerisine yönelik bulgu-lar birlikte incelendiği zaman başarı düzeylerinde önemli ölçüde gelişme olduğu görülmekte-dir. Bu bulgu uygulanan öğretim programının oran-orantı becerisini geliştirmede etkili olduğu biçiminde yorumlanabilir.

Tartışma ve Sonuç
Öğretmen adaylarının resim çizme düzeyleri ve resim çizmeye yönelik düşüncelerinin belirlenmesinin amaçlandığı bu çalışmada çalışma öncesi ve çalışma sonrası öğretmen adayla-rıyla yapılan görüşmelere ilişkin sonuçlar incelendiği zaman resim çizmeye yönelik kaygıları-nın belirgin düzeyde azaldığı gözlenmiştir. Bu sonuç, Edwards(1986)’ın, “çizimde öğren-meyle ulaşılan her aşama, daha çok esinlenme, çizimin güçlüklerine meydan okuma ve insa-nın kendini tanıma ve kendine güven duygusu verecektir” (Akt: Pekmezci, 2001, s.32-35) dü-şüncesiyle paralellik göstermektedir.
Bunda öğretim programının 7. adımda belirtilmiş olan öğretmen adaylarının yapmış olduğu Çizim I ve Çizim II çalışmalarını kompozisyon ve oran-orantı ölçeğinde yer alan kri-terler açısından incelemiş olmaları etkili olmuş olabilir. Ayrıca bu yolla hem resim çizerken, hem de kendi çalışmalarını değerlendirirken ve bir karşılaştırma yaparken kriterler kullanmayı öğrenmelerinin yanı sıra resim çizme konusunda elde ettikleri ilerlemeyi fark etmeleri sağla-narak farkındalık düzeylerinin artırılmasının da etkili olduğu düşünülebilir.
Öğretmen adaylarının yapmış olduğu Çizim I ve II den elde edilen kompozisyon be-cerisine yönelik bulgular incelendiği zaman model ile çalışılacak yüzeyin boyutu arasındaki denge ve uyumu çizgilerle ifade edebilme, kağıdın sağ, sol, alt ve üst köşelerinde bırakılan boşluklar ve bu boşlukların arasına modeli (espas) yerleştirebilme ve modelin konumunun (yatay-dikey) algılanması, modelin boy ve en ilişkisi ile resmin sağ-sol simetrik özelliklerinin kavranmasına ilişkin beceriler açısından olumlu yönde ilerleme kaydettikleri görülmüştür. Bu sonuç yapılan öğretimin yararlı olması ile açıklanabilir.
Bu çalışmada oran-orantı becerisine ilişkin bulgular incelendiği zaman modelde bü-tünlük etkisi ve bütünü oluşturan parçaların (mesafe, boyut, büyüklük, küçüklük, boşluk) bir-birleriyle olan ilişkisi bakımından, görsel algı - dikkat gücü ve modeli oluşturan öğelerin gör-sel bağlantılarını araştırabilme, organize etme, kavrama ve akıl yürütebilme becerileri açısın-dan iki çizim arasında belirgin düzeyde farklılıklar görülmüştür. Bu farklar genelde Çizim II lehine olumlu yönde gelişmeler olarak gözlenmiştir. Bu sonuç uygulanan öğretim programı-nın öğretmen adaylarının kompozisyon becerilerini geliştirme konusunda etkili olduğu söyle-nebilir. Bunun yanı sıra çizim işleminde temel davranış olan, görsel, algısal ve zihinsel bece-rinin dışavurumu, yani görsel algının simgesel bir öğeye dönüşümünün de gerçekleşmiş oldu-ğu söylenebilir.
Bu araştırmanın sonuçlarına göre öğretmen adaylarının çizim sürecinde,
• Model ile kompozisyon ilişkisi kurgulama
• Model ile oran ilişkisini düşünme ve sorgulama
• Süreç içinde yeni değişim ve gelişmeler gerçekleştirme
• Öğrenilenlerin diğer plastik öğelerle birlikte yeni durumlara uyarlama
gibi bazı plastik sorunları, öğrenerek çözdükleri gözlenmiştir. Uygulanan öğretim programın-da desen çiziminin temelini oluşturan kompozisyon ve oran – orantı kavramlarını vurgulayan bir yaklaşımın benimsenmiş olması, öğretmen adaylarının sadece bu boyutlara odaklanabil-melerine olanak sağlamış ve bunun sonucunda daha iyi çizimler yapabildikleri görülmüştür. Bu doğrultuda farklı düzeylerde resim eğitimi almış gruplarda resim eğitimi yapılırken baş-langıçta desen çiziminin temel öğelerini vurgulayan bir öğretimin uygulanmasının yararlı ola-cağı düşünülebilir.
Sonuç olarak, sınıf öğretmenliği ana bilim dalına sanatsal kültür-estetik konusunda son derece kısıtlı bilgi ve deneyim ile gelen öğretmen adaylarının bu alana ilişkin öncelikle temel becerileri kazandıracak görsel örneklerle zenginleştirilmiş basit uygulamalar yaptırıl-ması önerilebilir. Bunun yanı sıra , resim çiziminin başlangıcında önemli bir plastik sorun ola-rak ortaya çıkabilen kompozisyon ve oran-orantı sorunları çözümlenememesi durumda birey-lerin resim çizmekten uzaklaşacakları düşünülerek öncelikli olarak bu sorunların giderilmesi-ne olanak sağlanması, diğer plastik öğelerin ise süreç içinde birbirleriyle ilişkilendirilerek ve-rilmesi önerilebilir. Ayrıca, öğretmen adaylarının farklı zamanlarda yapmış oldukları çizim çalışmalarını belirlenmiş kriterler açısından karşılaştırmaları sağlanarak onların kendilerinin çizim konusunda elde ettikleri ilerlemeyi ve sadece yeteneği olanların değil her bireyin belirli bir düzeyde de olsa resim yapabileceğini fark etmelerinin sağlanması önerilebilir.

Kaynakça
Acton, Mary. (1997). Learning to Look at Paintings. Composition. p.27. Routledge Taylor & Francis Group London, UK.
Becer, Emre. (1997). İletişim ve Grafik Tasarım, s.68, Dost Kitabevi, Ankara.
Berger, John. (1986). Görme Biçimleri, çev. Yurdanur Salman, s.10. Metis Yayınları, İstan-bul.
Brown, C., McLean, C. (2004). Drawing From Life, p.12, third edition. Wadsworth / Thomson Learning USA.
Genç, A., Sipahioğlu, A. (1990). Görsel Algılama “Sanatta Yaratıcı Süreç” S. 139. Sergi Ya-yınevi, İzmir.
Edwards, B. (1979). Drawing on the Right Side of the Brain, p.3-4. Published by J.P. Tarcher Inc. Los Angeles, CA. USA.
Enstice, W., Peters, M. (2003). Drawing. Space, Form, and Expression, p.2, 60. Pearson Prentice Hall. New Jersey, USA.
Harrison, Hazel. (1996). Drawing, Step by Step Teaching Through Inspirational Projects. Annes Publishing Limited, London, GB.
İnceoğlu, N,.Gürer,T.ve Çil, E. (1995). Düşünme ve Anlatım Aracı Olarak Eskizler, s.32, He-likon Yayınları, İstanbul.
Karasar, N,. (2005). Bilimsel Araştırma Yöntemi. (14. baskı). Ankara. Nobel Yayınevi.
Konig, A. Peter, (2006). Design Graphics. Drawing Techniques for Design Professionals, p.17.Pearson Prentice Hall, New Jersey. USA.
Meager, Nigel. (1993). The National Society for Education. Teaching Art at Key Stage, p.7.Art and Design and Visual Impact Publication. USA.
Pekmezci, H. (2001). Desen, Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri İçin, s.32, 35. Milli Eğitim Ba-kanlığı Yayınları, Ankara.
Robinson, Ken. (2003). Yaratıcılık Aklın Sınırlarını Aşmak, s.153, çev.Nihal, G. Koldaş. Ki-tap Yayınevi, İstanbul.
Ulusoy, Ayten. (2003) Gelişim ve Öğrenme. Öğrenmeyi Etkileyen Etkenler (Bölüm II. 7. Ü-nite). Editör: Ayten Ulusoy, s.145, Anı Yayıncılık, Ankara.

blues1789

peki sayın hocam
görme-görsel algıyı geliştirme
bunu nasıl yapıcaz.bunu nasıl geliştirebiliriz.
teşekkürler