USER

VERGİ CEZALARI
Vergi Suçu
Genel olarak vergi suçu, vergi kanunlarının koyduğu görev ve ödev hükümlerine, yükümlüler ve sorumlular tarafından cezayı gerektirecek şekilde aykırı hareket edilmesidir.
Gerek 5432 sayılı eski, gerekse 4.1.1961 gün ve 213 sayılı yeni Vergi Usul Kanunumuzda vergi suçu, genel olarak yani herhangi bir suç çeşidi ele alınmadan tanımlanmıştır. Nitekim kanunun cezalarla il*gili birinci madde hükmüne göre vergi suçu; vergi kanunları hükümlerine aykırı hareket etmektir (VUK. m. 331). Bu şekilde davrananlar yine aynı madde hükmüne göre kanunda yer alan cezalarla cezalandırırlar.
Vergi Cezaları
Vergi cezaları, vergi hukukunda yer alan vergi suçlarının yaptırımı*dır. Ceza hukukunun “kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkesi vergi hu*kukunda da aynen geçerlidir.
Vergi cezaları, Hazinenin çıkarlarına gayrimeşru yollarla zarar veren bir vergi yükümlüsü ya da, kanunun belirttiği bir hususu yapmağa zorunlu kılınan bir kimsenin davranışını yaptırıma bağlamaktan ibaret bulunan bir takım önlemlerdir. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 331. maddesinde ise, vergi cezaları için «Vergi Kanunları hükümlerine aykırı hareket edenler, bu kitapta yazılı vergi cezaları (kaçakçılık, ağır, kusur, kusur ve usulsüzlük cezaları) ve diğer cezalar ile cezalandırılırlar denilmektedir. Kanun vergi cezalarına ait açık bir tanımlada bulunmamakla beraber, ceza çeşitlerinin her biri için ilgili maddelerinde tanımlar yapmıştır.
Tanımdan da görüleceği üzere, vergi suçunun varlığı için kanuna aykırı bir hareketin yapılması gerekmektedir.
VERGİ CEZALARININ ÖZELLİKLERİ
Vergi cezalarının özellikleri detaya girmeksizin şu başlıklar altında toplanabilir.
Hürriyeti bağlayıcı vergi cezalan, ceza usul yasasına uygun olarak ceza mahkemeleri tarafından kesilirken, para cezalan vergi daireleri tarafından kesilir.
Vergi kaybına neden olan vergi suçlarında cezalar, ziyaa uğratılan verginin belli bir yüzdesi ya da katı şeklinde iken. genel usulsüzlük suçlarında cezalar maktu olarak cetvelde gösterilmiştir. Özel usulsüzlük fiillerinin bazılarında bu ceza oransaldır.
Vergi dairesince kesilen cezalar şahsileştirmeye elverişli değildir. Bu cezalar tüzel kişiler için de uygulanabilmeklerin.
Vergi dairesince kesilen cezalan, şartları yerine gelmek koşulu ile indirimden yararlanır.
Kaçakçılık cezası dışında kesilen cezalar tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşmaya konu olabilir.
Ölümle vergi cezaları düşer,
Ceza kesme yetkisi, zamanaşımı süresi ile sınırlıdır.
Mücbir sebeblerle veya yanılma halinde suç işlenmiş ise, vergi cezası kesilmez.
Tekerür hükümleri nedeniyle vergi cezalarında artırıma gidilebilir.
Ceza hukukunda müteselsil sorumluluk söz konusu olmamasına rağmen, vergi suçlarında müteselsil sorumluluk söz konusudur.
Pişmanlıktan yararlanma söz konusu ise vergi cezası kesilmez.
Vergi dairesince kesilen cezaların ödenmemesi durumunda hapis cezası ile tazyik edilemez.
Kaçakçılıkta kesilen hürrüyeti bağlayıcı ceza para cezalına çevrilebilir. Ancak; suç , sahte evrak düzenleme veya bilerek kullanma fiili ile vesikaların tahrif edilmesi veya bu vesikaların bilerek kullanılması ise, kesilecek hürriyeti bağlayıcı ceza ağır hapis cezası olup bu cezanın para cezasına çevrilmesi söz konusu değildir, kaçakçılığa teşebbüsün cezası ise, para cezasına çevrilebilir.

VERGİ CEZALARININ ÇEŞİTLERİ
Matrahların idarece takdiri esasından yükümlü bildirimi üzerinden tarih esasına kaydırılması, bu bildirimden doğruluk derecesinin denetimini son derece önemli bir sorun haline getirmiştir. Bu bakımdan, yükümlünün doğru olmayan, usulsüz ve eksik bildirimleri ya da hiç bildirimde bulunmaması çeşitli derecelerinden ceza hükümleri ile bu hükümlerin yaptırımlarını da oluşturmuştur. Bu yaptırımlar bazit para cezalarından başlayıp hapis cezalarına kadar gitmekte ve ağırlaşmaktadır.
1. Türk Ceza Kanunu’nda Ceza Çeşitleri
TCK’da suçlara verilen cezalar sınıflandırılırken, suçların sınıflandırılmasında olduğu gibi, ağırlık derecelerine göre sınıflandırılmıştır.
Cürümlere özgü cezalar, idam. ağır hapis, hapis, ağır para cezası ve kamu hizmetlerinden yasaklılıktır. Bu cefaların özellikleri ise TCK da ayrı maddelerde ayrı ayrı tarif edilmiştir.
Kabahatlere özgü cezalar ise, hafif hapis, hafif para cezası. belirli meslek ve sanat çalışmasının durdurulmasıdır. Kabahatlere özgü cezalar-da kanunun devam eden maddelerinde ayrı ayrı açıklanmıştır.
Suçlardaki ayırıma uygun olarak, cürümlere verilen cezalar nitelik itibariyle kabahatlere verilen cezalardan daha ağırdır. Buradaki ağırlık miktar veya süre itibariyle değil, nitelik itibariyledir. Bu ayırıma uygun olarak hürriyeti bağlayıcı cezaların paraya çevrilmesinde, cezaların tecilinde bu nitelik farklılığı gözönünde tutulmaktadır.
2. Yöneldikleri Çıkarlara Göre Cezalar
Yöneldikleri çıkarlara göre cezalar, cisme yönelik cezalar (idam), hürriyeti bağlayıcı cezalar (ağır hapis, hafif hapis), bazı haklardan yoksun bırakan cezalar (belirli meslek ve sanat çalışmasının durdurulması), ekonomik cezalar" (Ağır ve hafif para cezası) ve küçük düşürücü (tezlil edici) cezalar (mahkumiyet hükmünün ilanı) diye sınıflandırılabilir.
3. Sürelerine Göre Cezalar
Süreleri itibariyle cezalar, daha çok hürriyeti bağlayıcı cezalar için söz konusu olup, müebbet ve muvakkat (geçici) hürriyeti bağlayıcı cezalardır.
4. Aralarındaki İlişkilere Göre Cezalar
Aralarındaki ilişkiye göre cezalar, asli cezalar, fer'i cezalar ve mütemmim (tamamlayıcı) cezalar diye ayrılabilir.
Asli cezalar, doğrudan doğruya işlenen suçun karşılığı olarak verilen cezalardır. Bunlar yalnız olarak hükmedilebilir. Örneğin, cezası gibi.
Fer’i cezalar ise, bir cezanın doğal sonucu olarak, ayrıca hükümde ilmesine gerek olmadan, kendiliğinden hükmedilecek cezalardır.
Örneğin, beş seneden fazla ağır hapse mahkum olanların sürekli olarak kamu hizmetlerinden yasaklanması gibi.
Mütemmim cezalar ise, asli cezaya eklenmekle beraber, mahkumiyet hükmümde ayrıca belirtilmesi gereken cezalardır. Örneğin, zimmete para geçiren memurun belirli bir süre memuriyetten yasaklanması gibi.
5. Amaçlarına Göre Cezalar
Kendilerinden beklenen amaçlara göre cezalar, sırf korkutucu ve ihtar edici cezalar (kabahatlere verilen cezalar' gibi), İslah edici ve uslandırıcı cezalar (geçici hürriyeti bağlayıcı cezalar gibi) ve tasfiye edici cezalar (ölüm ve müebbet hürriyeti bağlayıcı cezalar gibi) diye sınıflandırılabilir.
VERGİ CEZALARINDA YAPILAN İNDİRİMLER
Vergi ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemiş ya da eksik yerine getirmiş yahut da' ödenmesi gerekenden daha az vergi ödemiş olan yükümlüler ceza hükümleri ile karşı karşıya gelirler.
Ceza hükümleri aslında iyi niyetin yeterli olmadığı durumlarda fert*leri kanun çizgileri içine girmeye iten ve kamu kudretinin kullanılması ile ilgili hükümlerdir. Suçun ağırlığına paralel olarak ağırlaşırlar. Ancak. şu da bir gerçektir ki ,vergi ile ilgili suçların büyük çoğunluğu, yüküm*lülerin mali konulardaki bilgisizliklerinden, mevzuatın karışıklığından doğmaktadır. Bu nedenle, aşağıda yer alan konuların yerine getirilmesi koşulu ile yükümlülerle ilgili tarhiyatlara uygulanması gereken kaçak*çılık, ağır kusur, kusur ve usulsüzlük (özel usulsüzlükler hariç) ceza*larında indirme yapılır.
Bunun için yükümlülerin;
Vergi mahkemesinde dava açma süresi içinde ilgili vergi dai*resine başvurmaları,
Bu başvurularında, re'sen ya da ikmalen tarhedilen vergi ya da vergi farkını ve indirimlerden sonra kalan vergi cezalarını ödeye*ceklerini bildirmeleri,
Ödenecek vergi ve cezanın, vadesinde ya da 6183 sayılı Âmme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanunda belirtilen çeşitten te*minat gösterilmek koşuluyla vadenin bitiminden itibaren 3 ay içerisin* de ödeneceğini bildirmeleri gerekir.
Bu koşulların yerine getirilmesi halinde, kesilen kaçakçılık, ağır kusur, kusur ve usulsüzlük cezalarında aşağıdaki oranlarda indirme ya*pılır (VUK. m. 376).
Kaçakçılık, ağır kusur ya da kusur dolayısıyla kesilen cezanın birinci kez 2/3'ü,
Bundan sonra kesilen cezaların 1/3'ü,
Usulsüzlük cezasının 1/3'ü,indirilir.

KAYNAKÇA
BAYRAKLI Hüseyin, Vergi Ceza Hukuku, AKÜ İ.İ.B.F. Yayını, No:5, Afyon, 1986.
BULUTOĞLU Kenan, Türk Vergi Sistemi, Cilt:2, Fakülteler Matbaası Ankara,1979.
ERDOĞAN Nihat ,Uludağ Üniversitesi Yayınları, Yayın no:3-025-0073, Bursa, 1982.
Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğü, Vergi Usul Kanunu ve İzahları, Yayın No:4, Ankara, 1949.