kaknus

Su uyur, düşman uyumaz.

Yukarıdaki atasözüne bakıp, "Hayda! Şimdi bu atasözünde de mi bir acayip durum söz konusu?!" diyenler mutlaka çıkacaktır. Hemen cevap vereyim: EVET!

Hani, "Merhumu nasıl bilirdiniz?" yollu bir soru vardır. Biz de bu atasözünü şöyle biliriz:

Su, akışkan, hareketli, eskilerin tabiriyle seyyal(akıcı, akan) bir maddedir. Tabii, deniz, göl, nehir, dere gibi yerlerdeki umum suları kastediyorum. Dolayısıyla bu hareketliliğinden dolayı onu "uyku tutmaz". Ama onun uykusuzluğuyla yarışan, dişli mi dişli bir rakibi vardır: Düşman. Bu düşman öyle bir düşmandır ki su bile yeri gelir uyur ama o uyumaz. Zira düşman fırsat kollamaktadır ve dahi tetiktedir.

Bu bilindik açıklamadan sonra sadede gelecek olursak hemen şuracığa yazmam gerekir ki atasözündeki "su" ile bildiğimiz, bulmacalarda sorulan "mâ, âb" kelimelerinin karşılığı olan sıvısının bir alakası yoktur. Bu kelimeyle aynı telaffuza sahip bir ikinci su[y] vardır. Önce bir onun anlamına bakalım:

su[y]: taraf, cihet, yan, canip, çevre, etraf, civar...

Şimdi bunun çok canlı olarak yaşadığı bir kullanıma dikkatinizi çekmek zamanı geldi:

Saat üç sularında onunla buluşmaya karar verdik.

Yani bugün yeni çıkan bir kullanım var ya, "Üç gibi buluşalım.", tam onun mukabili. "Üç"ün etrafında, civarında, üçe yakın, üçten biraz önce veya biraz sonra.

Atasözümüze dönersek murad olunan mânâ şudur:

Eş, dost, konu-komşu, ihtiyar, genç, kadın, erkek tüm etrafınızdaki insanlar, bütün civarınızı sarımış olanlar yani, herkes uyur; ama düşman asla uyumaz. Belirttiğimiz gibi o fırsat peşindedir ve herkesin uyuduğu bir vakitten daha uygun bir vakit var mıdır harekete geçmek için?!

Son ve bir başka ihtimal daha var. "Subaşı" kelimesinde yaşayan bu "su" asker anlamına gelmektedir. Bu anlamdan yola çıkarak da eğer atasözünün üzerinde düşünürsek hayli çıkarımda bulunabiliriz. Bundan sonrasını ise açıklamayı abes sayıyor ve gerisini size bırakıyorum.

Sözün özü; Su(etraftakiler/asker) uyur, düşman uyumaz."

Tunaltay

__________________