kaknus

"Çarşı"nın Macerası

Daha önce bu sayfalarda dilimizin döndüğünce “Su uyur, düşman uyumaz.” atasözüyle ilgili bilgi verirken “su” kelimesiyle ilgili birçok ayrıntıdan bahsetmiştik. İşte bugün “su” kelimesinin “çarşı” kelimesinde hayatını nasıl devam ettirdiğini izaha çalışacağım. Zamanla biraz şekli değişmişse de aslı hâlâ varlığını korumaktadır.

Öncelikle “çarşı” kelimesi birleşik yapılı bir kelimedir. Yani iki kelimeden oluşmaktadır: Çâr-su

Şimdi bu kelimeleri ayrı ayrı inceleyelim.

Çâr: Dört

Hani tavlada, bir-yek, iki-dü, üç-se ve dört-çâr kelimeleriyle karşılanır ya, işte buradaki dördün Farsça karşılığıdır “çâr”. Kelime bunun dışında eski sözlüklerde “çihâr” ya da “çehâr” şeklinde de geçmektedir. Bilenlerin malumudur Dört Halife’yi anlatan eserlerin başlıkları genelde “Çihâr-ı Yâr-ı Güzin”(dört dost) şeklindedir. “Çerçeve” kelimesine dikkatle bir bakın isterseniz. Sanki oradan “çâr-dört” kelimesi size göz kırpıyor. Gerisini size bırakıyorum.

“Su” kelimesinin anlamını daha önce vermiştik(etraf, civar, taraf…). Şimdi bunları birleştirecek olursak;

Çâr-su: dört tarafı çevrili yer; çarşı, pazar.

anlamı ortaya çıkmaktadır. Eski tarihî değeri olan çarşıları gözünüzün önüne bir getirirseniz (Kapalı Çarşı, Mısır Çarşısı, …) kelimenin anlamı zihinde daha çabuk berraklaşacaktır. Sonraları kelime “anlam genişlemesi” yoluyla genel olarak alış-veriş yapılan, gezilip tozulan mekânlara isim olmuştur. Vesselâm.